đục lầm

Người nông dân đang đục lầm ở bờ ruộng.

Định nghĩa

1. Động từ:
   • Làm cho nước trở nên đục và bẩn do khuấy động bùn, cát hoặc chất bẩn từ dưới đáy lên: "đục lầm" chỉ hành động tác động vào nước (thường là nước tù, nước ao hồ) khiến nước mất đi độ trong, trở nên vẩn đục do bùn đất hoặc tạp chất nổi lên.
   • Mở rộng: Làm cho một tình huống, mối quan hệ hoặc sự việc trở nên rối ren, khó hiểu, không còn trong sáng hoặc minh bạch.

Ví dụ sử dụng

• Nghĩa đen (nước):

  • Con trâu lội xuống ao làm đục lầm cả nước. (Con trâu di chuyển dưới ao khiến bùn nổi lên, nước trở nên đục và bẩn.)
  • Đừng đục lầm nước giếng mà chúng ta đang dùng để uống. (Đừng khuấy động bùn trong giếng, làm nước mất vệ sinh.)

• Nghĩa bóng (tình huống, mối quan hệ):

  • Những lời đồn thổi đã đục lầm mối quan hệ vốn tốt đẹp giữa hai người. (Tin đồn làm rối ren, mất đi sự trong sáng trong tình bạn.)
  • Chính trị gia đó cố tình đục lầm dư luận để che giấu sự thật. (Ông ta cố ý làm rối loạn thông tin, khiến mọi người khó hiểu.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "đục lầm nước đục": hành động làm bẩn thêm một thứ vốn đã không trong sạch.

  • Việc đổ thêm rác xuống dòng sông chỉ làm đục lầm nước đục, không giải quyết được gì. (Hành động vô ích, làm tình hình tệ hơn.)

• "đục lầm lòng người": làm cho tâm tư, suy nghĩ của người khác trở nên hoang mang, mất niềm tin.

  • Những lời xuyên tạc ấy đã đục lầm lòng người, gây chia rẽ trong tập thể. (Làm cho mọi người nghi ngờ lẫn nhau.)

Biến thể và từ gần giống

• Đục (tính từ/động từ): trạng thái nước không trong; hành động làm mất độ trong.

  • Nước ao này rất đục. (Nước không trong suốt.)

• Lầm (danh từ): bùn, chất bẩn lắng dưới đáy nước.

  • Lầm lắng dưới đáy ao rất dày. (Lớp bùn tích tụ.)

• Vẩn đục (tính từ): trạng thái nước có chứa tạp chất lơ lửng, mất trong suốt.

  • Nước sông sau mưa trở nên vẩn đục. (Nước không còn trong.)

Từ đồng nghĩa

• Khuấy đục: làm nước đục lên bằng cách khuấy động.
• Làm bẩn: khiến nước hoặc vật gì đó mất sạch sẽ.
• Làm rối: (nghĩa bóng) làm tình huống trở nên phức tạp, khó hiểu.

Thành ngữ liên quan

• Đục nước béo cò: lợi dụng tình hình rối ren để trục lợi. (Không hoàn toàn đồng nghĩa với "đục lầm", nhưng có liên quan đến việc làm nước đục.)
  • Hắn ta thích đục nước béo cò, chờ lúc hỗn loạn để kiếm lợi. (Hắn lợi dụng hoàn cảnh.)